Derinliğin Bedeli: Üç Günlük Sertifikayla Koç ya da Danışman Olunmaz

Son yıllarda tanık olduğumuz en dikkat çekici toplumsal dönüşümlerden biri, hemen herkesin bir koç, bir danışman ya da bir ‘yol gösterici’ olma arzusu duymasıdır. Bu arzunun kendisi masum, hatta insani bir arzudur; ancak bu arzunun hafta sonu kursları ve birkaç saatlik sertifika programlarıyla meşrulaştırılması, alanın itibarını ve daha önemlisi danışanların güvenliğini tehlikeye atmaktadır. Bu yazı, derinliğin neden bir lüks değil, etik bir zorunluluk olduğunu tartışmayı amaçlamaktadır.

Koçluğun modern anlamda kurumsallaşması, spor psikolojisinden ve yönetici geliştirme (executive development) pratiklerinden beslenerek yirminci yüzyılın ikinci yarısında şekillenmiştir. Bu tarihsel köken, koçluğun başlangıcından itibaren disiplinli bir gözlem, geri bildirim ve performans analizi geleneğine dayandığını gösterir. Bugün karşılaştığımız ‘anında koç’ modeli, bu ciddi tarihsel zeminle taban tabana zıttır.

Herhangi bir yardım mesleğinde gerçek yetkinlik üç bileşenin bir araya gelmesiyle oluşur: sağlam bir teorik çerçeve, uzun süreli ve süpervizyonlu pratik deneyim, ve kişinin kendi üzerine yaptığı çalışma. Bir koçun ya da danışmanın, başkalarının iç dünyasına eşlik edebilmesi için önce kendi kör noktalarıyla yüzleşmiş olması gerekir; bu, kişisel terapi, süpervizyon ve uzun soluklu bir öz-farkındalık çalışmasını gerektirir.

Üç ila beş saatlik bir eğitimin bu üç bileşenden hiçbirini karşılayamayacağı açıktır. Böylesi kısa programlar, olsa olsa bir kavramsal aşinalık sağlar; ancak bir insanın hayatındaki kritik bir karar anında, bir kriz döneminde ya da derin bir belirsizlik içinde ona eşlik edebilecek olgunluğu ve beceriyi kazandıramaz. Yüzeysellik burada teknik bir eksiklik değil, doğrudan bir güvenlik sorunudur.

Bir danışanın en kırılgan anını paylaştığı kişinin yetersiz donanımlı olması, sürecin ilerlemesini engellemekle kalmaz, çoğu zaman durumu daha da karmaşık hale getirir. Yanlış zamanlanmış bir soru, aceleyle verilen bir tavsiye ya da fark edilmeyen bir alarm sinyali, danışanın var olan zorluğunu derinleştirebilir. Bu nedenle yetkinlik eksikliği, iyi niyetle telafi edilebilecek bir durum değildir.

Uluslararası meslek örgütlerinin akreditasyon standartları, tam da bu riski azaltmak için geliştirilmiştir. Belirli sayıda süpervizyonlu koçluk saati, etik kod eğitimi ve sürekli mesleki gelişim zorunluluğu, bu örgütlerin ortak paydasıdır. Bu standartların varlığı, koçluğun ciddiye alınması gereken bir meslek olduğunun, kısa kurslarla geçiştirilebilecek bir hobi olmadığının en açık kanıtıdır.

Gerçek derinlik, yalnızca teknik bilgiyle değil, kişinin kendi tarihiyle, kendi savunma mekanizmalarıyla ve kendi sınırlarıyla yüzleşmiş olmasıyla ölçülür. Bu yüzleşme, yıllara yayılan bir süreçtir ve bu süreci atlayan bir profesyonel, farkında olmadan kendi çözülmemiş meselelerini danışanına taşıma riskiyle karşı karşıyadır.

Yaşam Atölyemiz’in eğitim felsefesi, tam olarak bu uzun soluklu anlayış üzerine inşa edilmiştir. Programlarımızda teorik çerçeve, denetimli uygulama ve katılımcının kendi iç dünyasıyla çalışması eş zamanlı olarak ilerler; hiçbir bileşen diğerinin yerine geçemez ve hiçbiri kısayoldan tamamlanamaz.

Bu yüzeyselleşme eğiliminin arkasında, çağımızın genel bir özelliği olan hız ve anında sonuç beklentisi yatar. Tıpkı hazır yemek kültüründe olduğu gibi, kişisel gelişim alanında da ‘drive-thru’ bir mantık yerleşmeye başlamıştır: hızlı sertifika, hızlı unvan, hızlı müşteri kazanımı. Ancak insan psikolojisi, bu hızlanmaya direnen, kendi zamanını dayatan bir alandır.

Bir hizmet arayan kişinin de bu sürece bilinçli katılması gerekir. Bir profesyonelle çalışmaya başlamadan önce, o kişinin eğitim geçmişini, süpervizyon aldığı kurumu ve mesleki deneyim süresini sormak, tıpkı bir doktor ya da avukat seçerken yapılan araştırma kadar meşru ve gereklidir.

Diğer mesleklerle kıyaslamak, bu meselenin ciddiyetini daha görünür kılar. Hiç kimse üç saatlik bir kurstan sonra ameliyat yapan bir cerrahı ya da bir binayı statik hesaplarını yapmadan inşa eden bir mimarı kabul edilebilir bulmaz. Oysa insan psikolojisiyle çalışmak, en az bu meslekler kadar hassas ve geri dönüşü zor sonuçlar doğurabilecek bir alandır.

Yüzeysel eğitimlerin çoğalması, uzun vadede tüm alanın toplumsal güvenilirliğini aşındırır. Bir kişi kötü bir koçluk deneyimi yaşadığında, bu deneyimi yalnızca o bireye değil, koçluk mesleğinin bütününe mal eder; bu da gerçekten derinlikli çalışan profesyonellerin de itibarını zedeler.

Meslek örgütlerinin, akreditasyon kurumlarının ve kurumsal eğitim sağlayıcılarının bu noktada sorumluluğu, standartları yükseltmek ve bu standartları kamuoyuna görünür kılmaktır. Şeffaflık, yüzeysel eğitimlerin cazibesini azaltacak en etkili araçlardan biridir.

Yaşam Atölyemiz olarak kurumsal eğitimlerimizde bu ilkeyi somut bir kritere dönüştürüyoruz: her program, teorik temellendirme, denetimli uygulama alanı ve katılımcının kendi deneyimiyle temas kurmasını sağlayan deneyimsel bileşenleri bir arada barındıracak şekilde tasarlanır.

Sonuç olarak, derinlik bir pazarlama söylemi değil, mesleğin var oluş nedenidir. Üç ila beş saatlik bir eğitimle koç ya da danışman olmak mümkün değildir; olabilecek şey, en fazla, uzun bir yolculuğun ilk adımını atmaktır. Bu yolculuğu tamamlamadan unvan taşımak, hem mesleğe hem de o unvanı taşıyan kişinin karşısındaki insana yapılmış bir haksızlıktır.